+ Yorum Gönder
Yudumla ve Soru(lar) ve Cevap(lar) Bölümünden Harita uzunluk ve alan hesaplamaları hakkında açıklama ile ilgili Kısaca Bilgi
  1. Ziyaretçi

    Harita uzunluk ve alan hesaplamaları hakkında açıklama





  2. RüzgarGülü
    Bayan Üye





    Cevap:
    Harita, Plan, Kroki

    Dünya üzerindeki bir yerin kuşbakışı görünümü, kroki, plan ya da harita olarak düzleme aktarılır.

    Harita : Dünya'nın bütününün ya da bir bölümünün kuşbakışı görünümünün belli bir oranda küçültülerek düzleme aktarılmış şekline harita denir.
    Bir çizimin harita özelliği taşıyabilmesi için;

    - Kuşbakışı görünüme göre çizilmesi,
    - Arazi üzerindeki uzunlukların belli bir oranda küçültülmesi gerekir.

    UYARI : Kuşbakışı görünüm temel alınarak yapılan çizimlerin harita özelliği taşıyabilmesi için küçültme oranının (ölçek) bulunması gerekir.

    Plan : Bir yerin kuşbakışı görünümünün belli bir oranda küçültülerek düzleme aktarılmasıdır. Plan bir tür büyük ölçekli haritadır.

    Kroki : Bir yerin kuşbakışı görünümünün ölçeksiz olarak düzleme aktarılmasıdır.

    Haritalarda Bozulmalar

    Dünya'nın küreselliği harita çizimini güçleştirmektedir. Dünya'nın tümü ya da bir bölümü düzleme aktarırken şekillerde, alanlarda, uzunluk ve açılarda bozulmalar olur. Bu nedenle küresel yüzeyi düzleme aktarmak için çeşitli çizim yöntemleri geliştirilmiştir.
    Özellikle yeryüzü şekillerini gösteren haritalar tam olarak gerçeği yansıtmazlar. Engebesi fazla, geniş alanların gösterildiği haritalarda hata payı artar. Az engebeli, küçük alanların gösteriminde hata payı azalır.

    UYARI : Dünya'nın küreselliği harita çizimini zorlaştırır.

    - Engebeli ve geniş alanların gösterildiği haritalarda bozulmalar fazladır.
    - Engebesiz ve küçük alanların gösterildiği haritalarda bozulmalar azdır.

    Projeksiyon

    Dünya'nın küreselliği nedeniyle, haritalarda ortaya çıkan hataları en aza indirmek için çeşitli yöntemler kullanılır. Bunun için yerkürenin paralel ve meridyen ağının belirli kurallara göre düz bir kağıda geçirilmesi gerekir. Bu sisteme projeksiyon denir.

    Projeksiyon Sistemleri

    - Alan Koruyan Projeksiyon

    Alan koruyan projeksiyon ile çizilen haritalarda, şekil, açı ve uzunluk oranları bozulur. Ancak, paralel daireleri ile meridyenler arasındaki alanlar bozulmadan, orantılı olarak düzleme geçirilir. Böylece gerçek alan korunmuş olur.

    - Açı Koruyan Projeksiyon

    Açı koruyan projeksiyon ile çizilen haritalarda, meridyenler ile paraleller arasındaki 90°’lik açık iler kara ve denizlerin şekilleri korunur. Ancak, bunların alanları bozulur. Bu tip haritalarda kutup bölgelerine doğru gidildikçe, kara ve denizlerin alanı büyür.

    - Uzunluk Koruyan Projeksiyon

    Uzunluk koruyan projeksiyon ile çizilen haritalarda, merkezden çevreye doğru tüm yönlerdeki uzunlukların oranı korunur. Açı ve alan korunmaz.


    Harita Çizimi

    Bir bölgenin haritası çizilirken öncelikle;

    - Bölgenin enlem ve boylamının,
    - Haritanın kullanım amacının,
    - Haritanın küçültme oranının belirlenmesi gerekir.

    Harita yapımında kullanılacak çizim yöntemi, küçültme oranı ve harita işaretleri ise haritanın kullanım amacına göre belirlenir.

    Harita Elemanları

    Tüm haritalarda bulunması gereken 5 temel eleman vardır. Bunlar, enlem-boylam, ölçek, harita anahtarı (lejant), başlık ve çerçevedir.

    Enlem-boylam : Haritası yapılacak alanın öncelikle enlem ve boylamları belirlenir. Çünkü haritanın ölçeği, bu alanın genişliğine ve kullanım amacına göre belirlenir.

    Ölçek : Haritanın kullanım amacına göre belirlenmelidir.

    Harita Anahtarı (Lejant) : Haritada kullanılan özel işaretlerin ne anlama geldiğini gösteren bölümdür. Her haritanın kullanım amacına göre farklı işaretler kullanılır.

    Başlık : Haritanın kullanım amacını belirtmeli, haritayı tanıtmaya yeterli, açık ve kısa olmalıdır.

    Çerçeve : Tüm haritalarda, haritası yapılacak alanı sınırlayan bir iç çerçeve ve diğer harita elemanlarını sınırlayan dış çerçeve çizilmelidir.

    Harita Ölçeği

    Harita üzerinde belli iki nokta arasındaki uzunluğun, yeryüzündeki aynı noktalar arasındaki uzunluğa oranıdır.
    Diğer bir deyişle, gerçek uzunlukları harita üzerine aktarırken kullanılan küçültme oranıdır.
    Örneğin : Boğaz Köprüsü'nün gerçekte 1074 m olan iki ayağı arası uzaklık, ölçeği bilinmeyen bir haritada yaklaşık 0.5 cm gösterilmiştir. Haritanın ölçeğini bulmak için harita üzerindeki uzunluğu gerçek uzunluğa oranlarız.
    Buna göre haritanın ölçeği yaklaşık 1/200.000'dir.

    Ölçek = Harita Üzerindeki Uzunluk / Arazi Üzerindeki Uzunluk (Gerçek Uzunluk)

    Kesir Ölçek

    Haritalardaki küçültme oranını basit kesirle ifade eden ölçek türüdür.

    1 / 25.000 , 1 / 500.000, 1 / 1.000.000 birer kesir ölçektir.

    Kesir ölçekte, pay ile paydanın birimleri aynıdır. Uzunluk birimi olarak santimetre (cm) kullanılır.

    Örneğin : 1 / 1.000.000 ölçeğinde, arazi üzerindeki 1.000.000 cm (10 km)'lik uzunluk harita üzerinde 1 cm gösterilmiştir.

    Çizgi (grafik) Ölçek

    Haritalardaki küçültme oranını çizgi grafiği üzerinde gösteren ölçek türüdür.
    Kesir ölçeğe göre düzenlenir ve santimetre (cm)'nin üstündeki tüm uzunluk birimleri kullanılır.

    Kesir Ölçeği Çizgi Ölçeğe Çevirme

    Kesir ölçeği, çizgi ölçeğe çevirirken önce 1 cm'nin kaç km'yi gösterdiği bulunur.

    Örnek : 1 / 2.500.000 ölçeğinde 1 cm 25km'yi gösterdiğine göre çizgi ölçekte de 1 cm 25 km'yi göstermelidir.
    Bir doğru parçası çizilerek eşit aralıklara bölünür. Üzerine, 1 cm 25 km'yi gösterecek şekilde değerler yazılır.
    Sıfırın sol tarafındaki aralık 25 km'den daha kısa uzunlukların ölçülmesine yarayacak biçimde bölümlenir.

    Çizgi Ölçeği Kesir Ölçeğe Çevirme

    Çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirirken önce ölçeğin uzunluğunun, toplam kaç km'yi gösterdiği bulunur. 1 cm'nin kaç km'yi gösterdiğini bulmak için orantı kurulur.

    Örneğin : Çizgi ölçeğin uzunluğu 5 cm'dir.

    5 cm 20 km gösterdiğine göre
    1 cm x km'yi gösterir.
    ----------------------------------------
    x = 20 / 5 = 4 km
    Kaynak: Bydigi Forum http://www.bydigi.net/cografya/38945-harita-bilgisi.html#post330703

    Bulunan değer cm'ye çevrilir.

    Buna göre kesir ölçek 1 / 400.000'dir.

    UYARI : Çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirirken, grafiğin sonundaki uzunluk birimine dikkat etmemiz gerekir.

    Harita Türleri

    Harita yaşamın her alanında yardımcı araçlar olarak kullanılır.
    Bir kentin imar planının çıkarılması, karayolu, demiryolu ya da köprü yapımı için en uygun yerin belirlenmesi, arkeoloji, coğrafya gibi birçok alanda araştırma yapılması sırasında haritalardan yararlanılır. Haritalar konularına ve ölçeklerine göre ikiye ayrılır.

    Konularına Göre Haritalar

    Konularına göre haritalar, kullanım amaçlarına göre genel haritalar ve özel haritalar olarak ikiye ayrılır.

    Genel Haritalar

    Toplumun geniş kesimi tarafından kullanılabilen haritalardır.

    - Topoğrafya Haritaları

    İzohips (eş yükselti) eğrisi yöntemi ile yapılır. Araziyi ölçekleri oranında ayrıntıları ile gösterirler. Ölçekleri 1 / 20.000 ile 1 / 500.000 arasında değişir. 1 / 20.000'den büyük ölçekli olanlar kadastro işlerinde ve askeri amaçlarla kullanılır. Bu haritalardan ölçek, uzunluk alan ve eğim hesaplamada yararlanılır.

    - Fiziki Haritalar

    Fiziki haritalar, yeryüzünün kabartı ve çukurluklarını gösteren orta ya da büyük ölçekli haritalardır.
    Fiziki haritalar hazırlanırken eş yükselti ve eş derinlik eğrileri geniş aralıklarla geçirilir. Bu aralıklar çeşitli renklerle boyanır. Yükseltiler genellikle yeşil, sarı ve kahverenginin çeşitli tonları ile, derinlikler ise açıktan koyuya mavi rengin tonları ile gösterilir.

    - Siyasi ve İdari Haritalar

    Yeryüzünde veya bir kıtada bulunan ülkeleri, bir ülkenin idari bölünüşünü, yerleşim merkezlerini gösteren haritalardır. Bu haritalardan uzunluk ve alan bulmada yararlanılır. Ancak yer şekilleri hakkında bilgi edinilemez.

    - Duvar ve Atlas Haritaları

    Eğitim ve öğretim amacına yönelik haritalardır. Ölçekleri 1 / 1.100.000'dan daha küçüktür. Dünya'nın tümünü, kıtaları veya ülkeleri gösterirler.

    Özel Haritalar

    Belirli bir konu için hazırlanmış haritalardır. Bu haritalardan bazıları şunlardır:

    - Araziden Yararlanma Haritaları

    Bir bölgede arazinin nasıl kullanıldığını gösteren haritalardır. Bu haritalar yardımıyla ekili-dikili alanların, çayır ve mera alanlarının, orman alanlarının, bölünüşü ile kayalık, bataklık gibi kullanılmayan alanlar hakkında bilgi edinilir. Tarımın türü ve tarım ürünleri de bu haritalarda gösterilir.

    - Ekonomi Haritaları

    Dünya'nın bütününün ya da bir bölümünün ekonomik özelliklerini gösteren haritalardır. Bu haritalar yardımıyla endüstri kuruluşlarının türü, sayısı, dağılışı, çalışanların sayısı hakkında bilgi edinilir.

    - Hidrografya Haritaları

    Bir bölgenin su potansiyeli (akarsular, göller, yeraltı suları, kaynaklar) hakkında bilgi veren haritalardır. Bu haritalar yardımıyla akarsuların drenaj tipi, akım miktarı, kanallar, göl sularının özellikleri, yeraltı sularının türü, kaynakların türü sayısı ve verimlilik derecesi hakkında bilgi edinilir.

    - İzoterm Haritaları

    Bir bölgede, eş sıcaklıktaki noktaları birleştiren eğriye izoterm denir.
    İzotermler yardımıyla çizilen izoterm haritalarından, bir bölgedeki sıcaklık dağılışı hakkında bilgi edinilir.
    Sıcaklık dağılışını daha iyi gösterebilmek için, bu haritalar sıcaklık basamaklarına uygun olarak renklendirilir. Sıcak yerler için kırmızının tonları soğuk yerler için mavinin tonları kullanılır.

    - Jeomorfoloji Haritaları

    Bir bölgedeki şekillenme süreci yani iç ve dış güçlerin etkisiyle oluşan yer şekilleri hakkında bilgi veren haritalardır.
    Bu haritalarda faylar, yamaçlar, vadi türleri, birikinti konileri, sekiler, ovalar ve daha bir çok yer şekli taranarak gösterilir. Yer şekillerinin kolay ayırt edilmesi amacıyla bu haritalar renklendirilir.

    - Nüfus Haritaları

    Dünya'nın bütününde ya da bir bölümündeki nüfusun dağılışı ve özellikleri hakkında bilgi veren haritalardır. Bu haritalarda nüfus dağılışı noktalama ile gösterilir. Nüfus yoğunluğu haritaları ise renklendirilir.

    - Toprak Haritaları

    Bir bölgenin toprak özellikleri ve dağılışları hakkında bilgi veren haritalardır. Bu haritalardan, yetiştirilecek ürünlerin belirlenmesi, buna bağlı olarak topraklardan daha iyi verim alınabilmesi gibi bir çok konuda yararlanılır.

    Ölçeklerine Göre Haritalar

    - Büyük Ölçekli Haritalar

    Ölçekleri 1 / 200.000'e kadar olan bu haritalarda :

    • Küçültme oranı azdır.
    • Ayrıntı fazladır.
    • Birim düzlemde gösterilen gerçek alan küçüktür.
    • Eşyükselti eğrileri arasındaki yükselti farkı azdır.
    Planlar ve topoğrafya haritaları bu gruba girer.

    - Orta Ölçekli Haritalar

    Ölçekleri 1 / 200.000 ile 1 / 1.000.000 arasında olan haritalardır.

    Ayrıntılar, büyük ölçekli haritalar göre daha azdır.

    - Küçük Ölçekli Haritalar

    Ölçekleri 1 / 1.000.000'dan daha küçük olan haritalarda;

    • Ayrıntı en azdır.
    • Küçültme oranı en fazladır.
    • Birim düzlemde gösterilen gerçek alan büyüktür.
    • Eşyükselti eğrileri arasındaki farkı fazladır.
    Duvar ve atlas haritaları bu gruba girer.

    Haritalarda Yer şekillerinin Gösterilmesi

    Haritalarda Kullanılan Çizim Yöntemleri

    Yeryüzü şekillerini harita üzerine aktarmak için kullanılan yöntemler;

    - Kabartma Yöntemi

    Kabartma yöntemi ile yapılan haritalarda, yükseltiler belli oranda küçültülür.
    Yer şekilleri kabartılarak gösterilir.

    - Gölgelendirme Yöntemi

    Gölgelendirme yönteminde, Güneş ışınlarının yer şekilleri üzerine 45 derece açı ile geldiği kabul edilerek arazi yapısı gösterilir. Bu yöntemde gölgelerin açık veya koyu oluşu arazinin eğimi hakkında bilgi verir.
    Gölgelerin koyulaştığı yerlerde eğim azalır. Yer şekilleri ayrıntılı bir şekilde gösterilemediği için günümüzde yardımcı bir yöntem olarak kullanılır.

    - Tarama Yöntemi

    Tarama yöntemi ile yapılan haritalarda, yer şekilleri kısa, kalın, sık ya da ince, uzun, seyrek çizgilerle taranmış olarak gösterilir.
    Eğim arttıkça taramaların boyları kısalır, sıklaşır ve kalınlığı artar. Eğimin az olduğu yerlerde ise taramalar uzar, seyrekleşir ve incelir. Taramanın yapılmadığı yerler ise düzlükleri göstermektedir.
    Tarama yöntemi ile harita yapımının zor olması, yükselti, eğim bulma gibi hesaplamaların yapılamaması gibi nedenlerden dolayı bu yöntem günümüzde kullanılmamaktadır.

    - Renklendirme Yöntemi

    Eşyükselti eğrileriyle birlikte kullanılan bu yöntemde yükselti ve derinlik basamakları renklerle gösterilir. Fiziki haritalarda yükseltiler genellikle, yeşil, sarı ve kahverenginin çeşitli tonları, derinlikler ise açıktan koyuya mavi rengin tonları ile gösterilir.

    UYARI : Fiziki haritalarda kullanılan renkler, yer şekillerini göstermez. Yükselti ve derinlik basamaklarını göstermek için kullanılır.

    - İzohips (Eş yükselti) Eğrisi Yöntemi
    Kaynak: Bydigi Forum http://www.bydigi.net/showthread.php?p=330703

    Bu yöntemle yapılan haritalarda yer şekilleri izohipsler yardımıyla gösterilir.

    İzohips (Eş yükselti) Eğrisi

    Deniz seviyesinden aynı yükseklikteki noktaları birleştiren eğriye eş yükselti (izohips) eğrisi, aynı derinlikteki noktaları birleştiren eğriye eş derinlik (izobath) eğrisi denir.

    İzohips Aralığı (Eş Aralık)

    İzohipsler haritaların ölçeğine uygun olarak belirlenen yükselti aralıkları ile çizilir. Bu aralığa izohips aralığı ya da eş aralık denir.

    İzohipslerin Özellikleri

    • İzohipsler iç içe kapalı eğrilerdir.
    • Her izohips, kendisinden daha yüksek izohipslerin çevresini dolaşır.
    • Dik yamaçlarda izohipsler sık geçer
    • Eğimin azaldığı yerlerde izohipsler seyrek geçer
    • Doruk nokta ya da üçgen ile gösterilir.
    • Çevresine göre çukurda kalan yerler yani çanaklar, içe doğru çizilen oklarla gösterilir.

    UYARI : Kıyı çizgisinden 0 m eğrisi geçer. Her eğri, kendisinden daha yüksek izohipslerin çevresini dolaşır. İzohipslerin sıklaştığı yerlerde eğim artar.

    Haritalarda Yer şekillerinin Gösterilmesi

    Yer şekillerinin gösteriminde en çok kullanılan yöntem izohips yöntemidir.
    İzohips yöntemi ile yapılan haritalarda izohipslerin uzanışına göre, tepe, sırt, boyun, yamaç, vadi, delta gibi yer şekillerini harita üstünde tanımlamak mümkündür.

    Tepe : Bir doruk noktası ve onu çevreleyen yamaçlardan oluşmaktadır.

    Sırt : İki akarsu vadisini birbirinden ayıran ve birbirine ters yönde eğimli yüzeyleri birleştiren yeryüzü şeklidir. Sırtların üzeri düz olabileceği gibi keskin de olabilir.

    Boyun : Birbirine ters yönde açılmış iki akarsu vadisinin en yüksek, iki doruk arasındaki alanın en alçak yerine boyun denir. Buralara bel ya da geçit de denir.

    Yamaç : Yeryüzündeki eğimli yüzeylerdir.

    Vadi : Akarsuyun açtığı, sürekli inişi bulunan, uzun, doğal oluktur.

    Delta : Akarsuyun taşıdığı maddeleri denize ya da göle ulaştığı yerde biriktirmesi ile oluşan yeryüzü şeklidir.

    UYARI : İzohipslerin "V" şeklini aldığı yerlerde, açık taraf akarsu akış yönünü gösterir. Akarsuların delta oluşturdukları yerlerde, izohipsler deniz veya göl yüzeyine doğru çıkıntı yapar.
    İzohipsin "V" şeklini aldığı yerlerde yükselti "V" nin açık ucuna doğru artıyorsa sırt, sivri ucuna doğru artıyorsa vadi vardır.
    Boyun olabilmesi için, karşılıklı iki tepe arasında, birbirine ters yönde uzanan iki akarsu vadisinin bulunması gerekir.

    Profil Çıkartma

    Topoğrafya yüzeyinin düşey düzlemde yaptığı ara kesite topoğrafik profil denir.
    Haritalarda yeryüzü kuşbakışı olarak görüldüğü için profil, yer şekillerinin yandan görünüşü hakkında bilgi verir.
    Profil eş yükselti eğrisi yöntemi ile yapılan haritalardan yararlanarak çizilir.

    Harita Hesaplamaları

    Gerçek Uzunluğu Hesaplama

    Gerçek uzunluk, diğer bir deyişle arazi üzerindeki uzunluk,

    Gerçek Uzunluk = Ölçek (Payda) * Harita Uzunluğu

    formülü ile ya da doğru orantı kurularak hesaplanır.

    Örnek : 1 / 850.000 ölçekli bir haritada A - B kentleri arası 8 cm ölçülmüştür. Buna göre iki kent arasındaki kuş uçuşu uzaklık kaç km'dir?

    Orantıyla Çözüm :

    Ölçeğe göre, arazi üzerindeki 850.000 cm haritada 1 cm gösterilmiştir.
    1 cm 850.000 cm'yi gösterdiğine göre
    8 cm x cm'yi gösterir.
    ----------------------------------------------------------------
    x = 8 * 850.000 / 1 = 6.800.000 cm

    cm'yi km'ye çevirmek için 5 basamak sola doğru gitmek gerekir.

    6.800.000 cm = 68 km'dir.

    Formülle Çözüm :

    Gerçek Uzunluk = Ölçek * Harita Uzunluğu
    Gerçek Uzunluk = 850.000 * 8
    Gerçek Uzunluk = 6.800.000 cm = 68 km'dir.

    Haritadaki Uzunluğu Hesaplama

    Harita üzerindeki uzunluk

    Harita Uzunluğu = Gerçek Uzunluk / Ölçek (payda)

    formülü ile ya da doğru orantı kurularak hesaplanır.


    Örnek : Arazi üzerindeki 180 km'lik uzunluk 1 / 900.000 ölçekli haritada kaç cm ile gösterilir?

    Orantıyla Çözüm :

    1 / 900.000 ölçeğinde,

    1 cm 9 km'yi gösteriyorsa
    x cm 180 km'yi gösterir.
    ----------------------------------
    x = 1* 180 / 9 = 20 cm'dir.

    Formülle Çözüm :

    Ölçeğe göre, arazi üzerindeki 900.00 cm haritada 1 cm gösterilmiştir.

    Harita Uzunluğu = Gerçek Uzunluk / Ölçek (payda)
    Harita Uzunluğu = 18.000.000 / 900.000
    Harita Uzunluğu = 20 cm'dir.

    Haritadaki Uzunlukların Karşılaştırılması

    İki harita uzunluğunun karşılaştırılması esasına dayanan sorular ters orantı kurularak ya da iki aşamalı olarak çözülür.

    Örnek : 1 / 750.000 ölçekli bir haritada A-B noktaları arasındaki uzaklık 12 cm ölçülmüştür. Aynı uzaklık
    1 / 1.500.00 ölçekli bir haritada kaç cm ile gösterilir.

    Çözüm l :

    1 / 750.000 ölçekli haritada 12 cm'lik uzaklık, 1 / 1.500.000 ölçekli haritada x cm gösterilir.

    Ölçekler arasında 750.000 / 1.500.000 oranı bulunduğuna göre harita uzunlukları arasında 12 / x oranı vardır.
    x = 750.00 * 12 / 1.500.000 = 6 cm'dir.

    Çözüm 2:

    1. haritadan yararlanarak gerçek uzaklığı bulalım

    1 cm 7.5 km'yi gösteriyorsa,
    12 cm x km'yi gösterir.
    -----------------------------------------------------
    x = 12 * 7.5 / 1 = 90 km'dir.

    2. haritadan yararlanarak haritadaki uzunluğu bulalım :

    15 km'yi 1 cm gösteriyorsa
    90 km'yi x cm gösterir
    ---------------------------------
    x = 90 * 1 / 15 = 6 cm'dir.

    İzdüşümsel Alanın Hesaplanması

    İzdüşümsel alan, yer şekillerinin izdüşümünün alınması ile hesaplanan alandır. Arazi üzerindeki gerçek alan hesaplamalarında ise yer şekilleri yüzölçümü dikkate alınır. Bu nedenle bir yerin izdüşümü alanı ile gerçek alanı arasındaki fark yardımıyla arazinin engebeliliği hakkında bilgi edinilebilir.
    İzdüşüm alanı ile gerçek alan arasındaki fark fazla ise, arazinin engebesi de fazladır.
    İzdüşümsel alan,

    İzdüşümsel Alan = Ölçek (Payda)2 * Haritadaki Alana

    formülü ile ya da doğru orantı kurularak hesaplanır.


    Örnek : 1 / 700.000 ölçekli bir haritada bir adanın kapladığı alan 15 cm2 olduğuna göre adanın izdüşümsel alanı kam km2 dir?

    Orantıyla Çözüm :

    Ölçeğe göre, 1 cm 700.000 cm'yi göstermektedir.

    1 cm2 49 * 1010 km2 yi gösterdiğine göre,
    15 cm2 x km2'yi gösterir.
    --------------------------------------------------------------
    x = 15 * 49 * 1010 = 735 * 1010 cm2 dir.
    cm2'yi km2'ye çevirmek gerekir. 735 * 10 cm2 = 735 km2'dir.

    Formülle Çözüm :

    İzdüşümsel Alan = (Ölçek Paydası)2 * Haritadaki Alan
    İzdüşümsel Alan = (700.000)2 * 15
    İzdüşümsel Alan = 49 * 1010 * 15 = 735 * 1010 cm2
    cm2'yi km2'ye çevirmek gerekir. 735 * 1010 cm2 = 735 km2'dir.

    Haritadaki Alanı Hesaplama

    Haritadaki alan,

    Haritadaki Alan = Gerçek Alan / Ölçek (Payda)2

    formülü ile ya da doğru orantı kurularak hesaplanır.

    Örnek : Gerçek alanı 590.4 km2 olan göl 1 / 1.200.000 ölçekli haritada kaç cm2 gösterilir.

    Orantıyla Çözüm :

    Ölçeğe göre ;

    1 cm 12 km'yi göstermektedir.

    1 cm2 144 km2'yi gösteriyorsa
    x cm2 590.4 km2'yi gösterir.
    --------------------------------------------------------
    x = 590.4 / 144 = 4.1 cm2 dir.

    Formülle Çözüm :

    Haritadaki Alan = Gerçek Alan / Ölçek2 (Payda)

    Haritadaki Alan = 590.4 / (12)2

    Haritadaki Alan = 590.4 / 144 = 4.1 cm2

    UYARI : Haritalardaki alan hesaplanırken ölçek paydasının karesi mutlaka alınmalıdır.

    Ölçek Hesaplama

    Harita ve arazi üzerindeki uzunlukların verildiği sorularda ölçek,

    Ölçek (Payda) = Harita Uzunluğu / Gerçek Uzunluk

    formülü ya da doğru orantı kurularak hesaplanır.

    Örnek : Arazi üzerindeki 84 km'lik uzunluk, ölçeği bilinmeyen haritada 7 cm gösterildiğine göre, haritanın ölçeği nedir?

    Orantıyla Çözüm :

    84 km cm'ye çevrilir.
    7 cm 8.400.000 cm'yi gösteriyorsa
    1 cm x cm'yi gösterir.
    -----------------------------------------------
    x = 1 * 8.400.000 / 7 = 1.200.000 cm'dir.
    Ölçek : 1 / 1.200.000'dir.

    Formülle Çözüm :

    Ölçek (Payda) = Harita Uzunluğu / Gerçek Uzunluk
    Ölçek (Payda) = 7 / 8.400.000
    Ölçek (Payda) = 1.200.000 cm
    Ölçek : 1 / 1.200.000'dir.

    Ölçek Hesaplama

    Harita ve arazi üzerindeki alanların verildiği sorularda ölçek

    Ölçek (Payda) = Haritadaki Alan / Gerçek Alan kesrinin karekökü

    formülü ya da doğru orantı kurularak hesaplanır.

    Örnek : Gerçek Alanı 4375 km2 olan bir göl, ölçeği bilinmeyen haritada 7 cm2 gösterildiğine göre haritanın ölçeği nedir?

    UYARI : Harita ve arazi üzerindeki alanların verildiği sorularda ölçeği hesaplarken kare kök almayı unutmayınız.

    Eğim Hesaplama :

    Eğim : Topoğrafya yüzeyinin yatay düzlemle yaptığı açıya eğim denir.

    Eğim,

    Eğim = Yükseklik (m) * 100 / Yatay Uzaklık

    formülü ile hesaplanır.

    Örnek : A - B arasındaki uzaklık 1 / 600.000 ölçekli haritada 4 cm gösterilmiştir. Aralarındaki yükselti farkı 1200 m. olduğuna göre, A ile B arasındaki eğim binde (%o) kaçtır?

    Çözüm A B arasındaki gerçek uzaklık;
    4 * 6 = 24 km olduğuna göre,

    Eğim = Yükseklik Farkı (m) / Yatay Uzaklık (m) * 1000

    Eğim = 1200 / 24.000 * 1000

    Eğim = %o 50'dir.

    UYARI : Eğim yüzde (%) olarak hesaplanırken 100 ile, binde (%o) olarak hesaplanırken 1000 ile çarpılır.








  3. RüzgarGülü
    Bayan Üye
    HARİTA BİLGİSİ(Kartoğrafya)

    Harita

    • Kuşbakışı görünümün
    • Ölçekli
    • Düzleme aktarılmasıdır.

    ***Yapılan bir çizimin harita özelliğini gösterebilmesi için çizimin belirli bir ölçek dahilinde yapılması gerekir.

    Kroki
    • Kuşbakışı görünümün
    • Kabataslak (ölçeksiz)
    • Düzleme aktarılmasıdır.

    Not: Dünya haritalarında yer şekilleri gerçeğe tam uygun olarak gösterilemez. Alan , açı, uzunluk bozulmaları meydana gelir. Sebebi: Küre şeklindeki bir yüzeyin düzleme aktarılmış olmasıdır (dünyanın şekli). Haritalardaki bozulma Ekvator'dan Kutuplara doğru artar.

    Projeksiyon Yöntemleri (haritalardaki bozulmaları azaltmak için)
    • Silindir Projeksiyonu: Ekvator çevresini göstermek için kullanılır.
    • Düzlem Projeksiyonu: Orta enlemler çevresini göstermek için kullanılır.
    • Koni Projeksiyonu: Kutuplar çevresini göstermek için kullanılır.

    Harita Çiziminde Dikkat Edilecek Özellikler

    • İlk olarak kullanım amacı belirlenmeli ve amaca uygun konu başlığı konulmalı.
    • Küçültme oranı (ölçek) belirlenmeli.
    • Çizim yöntemi belirlenmeli.
    • Enlem ve boylam gösterilmeli. Eğer çok küçük alan ise yön işareti konulmalıdır.
    • Lejant belirtilmeli (Lejant: Haritalarda kullanılan işaret ve renklerin ifade edildiği tablodur.)
    HARİTA ÇEŞİTLERİ

    A-Konularına Göre Haritalar
    • Fiziki haritalar: Yer şekillerini gösteren haritalardır.
    • Siyasi (idari) haritalar:Sınırları gösteren haritalardır.

    • Beşeri ve Ekonomik haritalar: Nüfusun dağılışı, ırk, dil, dinlere göre dağılışı, tarım, hayvancılık, ormancılık, sanayi ,madencilik gibi özellikleri gösteren haritalardır.
    • Özel haritalar: Konunun uzmanlarınca çizilen haritalardır. İklim (izoterm, izobar gibi) haritaları, turizm, deprem,toprak, karayolları haritaları gibi.
    B- Ölçeklerine Göre Haritalar
    • Büyük ölçekli haritalar:
    Planlar: Ölçeği 1/20.000 ‘den daha büyük olan haritalardır. En ayrıntılı haritalardır.

    Topoğrafya haritaları: Ölçeği 1/20.000-1/200.000 arasında olan haritalardır.Yer
    şekillerini en ayrıntılı gösteren haritalardır.
    • Orta ölçekli haritalar: Ölçeği 1/200.000-1/500.000 arasındaki haritalardır.
    • Küçük ölçekli haritalar: Ölçeği 1/500.000 ‘den daha küçük ölçekli haritalardır.
    Plan –Harita
    Benzer özellikleri:Kuş bakışı olarak çizilme ve ölçekli olmalarıdır.
    Farkları: Ayrıntıları gösterme gücü ve kullanım alanları farklıdır.

    Büyük ölçekli haritalar
    Küçük ölçekli haritalar

    Ölçek paydası küçükBüyükGösterilen alan darGenişAyrıntı fazlaAzBozulma azFazlaHarita alanı geniş (aynı bölge için)Darİzohipsler arası yükselti farkı az (10-20 m gibi)İzohipsler arası yükselti farkı fazla (100-200 m gibi)




    1.KESİR ÖLÇEK

    Kesirlerle ifade edilen ölçeklerdir. Kesir ölçekte birim yazılmaz. Her zaman cm cinsindendir.
    Örnek: Gerçekte 90 km olan Manisa-Soma arası haritada 6cm ile gösterilmiştir. Haritanın ölçeği nedir?

    Gerçek Uzunluk= Harita U. x ölçek Paydası

    Örnek:1/200.000 ölçekli haritada 16cm ile ölçülen bir uzunluk gerçekte kaç km’dir?

    G.U= 16x200.000=3.200.000cm=32 km
    Örnek: Gerçekte 250 km olan bir yol 1/1.250.000 ölçekli haritada kaç cm ile gösterilir?



    Ölçeklerle ilgili bütün sorularımızda kullanabileceğimiz formül üçgeni

    ***Ölçek ne kadar değişirse değişsin; gerçek alan , gerçek uzunluk, enlem- boylam ve özel konum değişmez.
    2.ÇİZGİ (GRAFİK ) ÖLÇEĞİ
    Çizgilerle ifade edilen ölçeklerdir. Bu ölçekte çentikler arasındaki uzaklık farkı birbirine eşittir.

    ***Bir yolun gerçek uzaklığı ile kuş uçuşu uzaklığı arasında fark fazla ise o yol engebeli bir yerden geçmektedir. Fark az ise yol düz bir yerden geçmektedir.
    YER ŞEKİLLERİNİ GÖSTERME YÖNTEMLERİ
    • Renklendirme Yöntemi: Fiziki haritalarda kullanılır. Her renk belirli bir yüksekliği göstermek için kullanılır.



    • Tarama Yöntemi: Bu yöntemde eğimin fazla olduğu yerlerde taramalar sık, kalın ve kısa geçirilirken eğimin azaldığı yerlerde uzun, ince ve seyrek geçirilmektedir. Düz yerler ise boş bırakılmaktadır.
    • Gölgeleme Yöntemi: Haritanın bir köşesinden 45 açıyla ışık geldiği varsayılmaktadır. Buna göre ışık alan yerlerde herhangi bir işlem yapılmazken, ışık almayan yerde gölgeleme yapılmaktadır. Tek başına kullanışlı değildir.
    • Kabartma Yöntemi: Maket türü haritalardır. Yer şekillerini en iyi gösteren haritalardır. Fakat yapılması ve taşınması zor olduğundan pek kullanışlı değildir.

    Kafkasya Bölgesinin 1:800 000 yatay ve 1:80 000 düşey ölçeğindeki iki parçadan oluşan renkli kabartma haritası; 140x144 cm. ebadında olup çerçevesi orijinal ve yazıları eski Türkçe'dir (1887 yılında yapılmıştır).


    İzohips (eş yükselti) Yöntemi:
    İzobat: Eş derinlik (deniz ve göllerde kullanılır.
    İzoterm: Eş sıcaklık
    İzobar: Eş basınç
    İzohyet: Eş yağış
    İzohel : Eş güneşlenme
    İZOHİPSLERİN ÖZELLİKLERİ
    • İç içe kapalı eğrilerdir.
    • Birbirini kesmezler.
    • Yükseltisi en az olan en dıştadır.
    • Yükseltisi en fazla olan en içtedir.
    • Aralarındaki yükselti farkı birbirine eşittir (Equdistance)
    • Aynı izohips çizgisi üzerindeki bütün noktalarda yükselti aynıdır.
    • İzohips çizgisi üzerinde olmayan bir noktanın kesin yükseltisi bilinemez.
    • Kıyı çizgisi (deniz kıyısı) sıfır metredir.
    • İzohipslerin sık veya seyrek geçmesi yer şekillerine bağlıdır.
    • İzohipslerin sık geçtiği yerde eğim fazladır. Seyrek geçtiği yerdeeğim azdır.
    • Dağ dorukları (zirveler ) nokta halinde gösterilir.
    • Akarsu vadileri yükseltinin arttığı yöne doğru girinti oluşturur.
    • Ok işareti çevresine göre çukur olan (kapalı çukur-çanak-krater) yerleri gösterir.
    • Tabanı aynı olan iki tepe arasındaki küçük düzlüğe boyun denir.




    • Tabanları aynı olan tepelerin başlangıç yükseltileri de aynıdır.
    • Akarsudan sonraki ilk yükseltiler birbirine eşittir.



    • Yükseltinin arttığı yöne doğru "U " harfi oluşmuş ise buna sırt denir.








+ Yorum Gönder

Hızlı Cevap Hızlı Cevap


:
harita ve ölçeklerden yararlanma harita üzerinde uzunluk ve alan hesaplamaları,  harita ve ölçeklerden yararlanma
5 üzerinden 3.33 | Toplam : 3 kişi